Odpominanie teatralnego dwudziestolecia. Zaproszenie do nadsyłania propozycji artykułów do 32 numeru „Performera”
W historii polskiego teatru dwudziestolecie międzywojenne to epoka niezwykła i paradoksalna. Okres nieco ponad dwóch dekad wciśniętych między kluczowe wydarzenia historyczne – odzyskanie niepodległości i apokalipsę II wojny światowej – był dla teatru polskiego czasem niesłychanie intensywnym. Rozwinęły się w nim i pojawiły liczne zjawiska stanowiące zarówno kontynuację tego, co działo się w Młodej Polsce, jak i pioniersko zapowiadające przyszłe eksperymenty i rewolucje. I choć historia polityczna przecięła swoimi mocnymi cezurami żywe procesy, utrudniając niekiedy ich zrozumienie, to zarazem wydzieliła czas o niezwykłej gęstości i bogactwie. Wprawdzie powstało już wiele opracowań dotyczących tego okresu, choć istnieją już jego syntetyczne monografie (na czele z książkami Stanisława Marczaka-Oborskiego), to różnorodność, wielokształtność i intensywność życia teatralnego i przedstawieniowego dwudziestolecia wciąż domaga się dalszych badań. Szczególne wyzwanie stanowi odkrywanie i uświadamianie takich zjawisk, które z dominującej przez wiele lat po wojnie perspektywy teatru dramatycznego inscenizatorów (rodzaj męski nieprzypadkowy), nie były postrzegane jako ważne i szczególnie znaczące, a dziś wydać się mogą wyjątkowo cenne. Przykładami odkryć dokonywanych na tej drodze mogą być prace Karoliny Czerskiej i Katarzyny Kwiecień-Kalińskiej nad długo lekceważonym krakowskim teatrem Cricot czy wydana niedawno monografia Barbary Michalczyk-Zwolińskiej o dyrektorkach warszawskich teatrów dla robotników. Jednak podobnych tematów i pól do przebadania jest w dwudziestoleciu znacznie więcej.
Ważnym i pilnym zadaniem wydaje się też reinterpretacja wciąż dominującego sposobu waloryzowania znaczenia tej epoki z perspektywy dokonań Leona Schillera i jego wariantu teatru inscenizacji – teatru monumentalnego. Przy całym uznaniu dla historycznego znaczenia wielkiego inscenizatora i jego osiągnięć, nie sposób dziś nie zauważyć, że co jeszcze w latach osiemdziesiątych XX wieku wydawało się historycznie dominujące, dziś przeżywa regres. Do teatru monumentalnego nie odwołuje się nikt, a figura inscenizatora jako dominującego „artysty teatru” posiadającego pełnię władzy nad procesem twórczym jest z wielu pozycji atakowana i odrzucana. W tej sytuacji bardzo potrzebne wydaje się nowe spojrzenie na dwudziestolecie i jego teatr – zarówno ten zrealizowany w praktyce, jak i ten postulowany, marzony i projektowany w manifestach, szkicach i makietach.
Przekonani o nieodkrytych bogactwach dwudziestolecia, zachęcamy do nadsyłania propozycji artykułów przedstawiających wyniki badań, a choćby i rekonesansów dotyczących postaci, zespołów, przedstawień czy propozycji programowych, które dotychczas nie zajęły należnego miejsca w historii polskiego teatru. Czekamy także na propozycje tekstów będących efektami „innego spojrzenia” na teatralny dorobek dwudziestolecia międzywojennego i jego wybrane elementy, również na takie, które wskazywać będą możliwe inspiracje dla współczesności. Interesują nas wszelkie obszary teatru i sztuk przedstawieniowych (tańca, kabaretu, rewii, estrady), a także dramatu. Chcielibyśmy w 32. numerze „Performera” stworzyć mapę nowatorskich propozycji odpominania teatralnego dwudziestolecia, a może i pomóc utworzyć środowisko osób zajmujących się jego badaniem w perspektywie długofalowej.
„Performer” to naukowe czasopismo internetowe Instytutu im. Jerzego Grotowskiego ukazujące się dwa razy w roku. Od 1 grudnia 2021 „Performer” znajduje się w wykazie czasopism naukowych Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego z liczbą 20 punktów w dyscyplinach: nauki o sztuce oraz nauki o kulturze i religii.
Z serdecznymi pozdrowieniami,
Redakcja „Performera”
grotowski.net/performer